ON - coolthinking.nl

Nieuwe arrangementen voor de samenleving

Gelijke kansen, gelijke mogelijkheden. Zowel vrouwen als mannen kunnen tegenwoordig op meerdere fronten hun talenten ontplooien. En zijn zorgtaken zijn allang niet meer het exclusieve werkterrein van de vrouw. Eén probleem. Bijna alle voorzieningen waren tot voor kort nog ingesteld op het achterhaalde idee van de ene kostwinner. De maatregelen die  Annelies Verstand-Bogaert (48), staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) voorstelde zijn gebundeld in de kabinetsnota Arbeid en Zorg.

door Kel Koenen

Annelies Verstand - coolthinking.nl

‘De noodzaak was nu. Met wetgeving geven we een signaal van nieuwe normen’

‘Zorgverlof grote flop’ kopte het Algemeen Dagblad vorige week op de voorpagina. De krant meldde dat in de eerste helft van 1999 slechts 142 mensen een aanvraag hadden ingediend om met rijkssubsidie hun loopbaan te onderbreken om een ziek familielid te verzorgen. ‘Mijn eerste gedachte was: verkeerde kop,’ reageert Annelies Verstand. ‘Het gaat niet over  zorgverlof, maar om de ‘wet financiering loopbaanonderbreking’. Die regeling werkt sinds oktober vorig jaar en maakt het mogelijk dat een werknemer voor een periode van twee tot zes maanden verlof kan opnemen om een familielid te verzorgen. Hij ontvangt dan een vergoeding van 960,- per maand, maar de  belangrijkste voorwaarde bij deze verlofregeling is vervanging op de werkplek. De koppenmaker van het AD vond ‘wet financiering loopbaanonderbreking’ waarschijnlijk te lang, maar het heeft niets te maken met de tien dagen zorgverlof uit de nota Arbeid en Zorg.’

[box] Alle dagen zorg

Iedere werknemer mag jaarlijks tien dagen zorgverlof opnemen. De dagen zijn alleen bedoeld om familieleden te verzorgen tijdens een ziekte. De werkgever heeft een doorslaggevende stem over de honorering van het verlof. De werknemer krijgt 70 procent van het bruto-inkomen uitbetaald. Daarnaast bestaan er mogelijkheden om dit aan te vullen met gespaarde vakantie- of ATV-dagen.[/box]

Met name het zorgverlof sloeg een diepe kloof in de verhoudingen tussen de vakbonden en werkgevers. ‘Onnodig, uitlokkend en onuitvoerbaar’ luidde het adagium van VNO-NCW, terwijl hun woedende voorman Blankert uitrekende dat de werkgevers zo’n vijftien miljard gulden kwijt zouden zijn aan het voornemen. Daarnaast spitst de discussie zich toe rond het arbeidsethos van de werknemers. Dat kent een dermate hoog peil dat de overheid helemaal geen wettelijk kader hoeft te scheppen. Met andere woorden, de sociale partners komen er zelf wel uit. Haal je de koekoek, meent Verstand. ‘Een reden voor wetgeving is om iedereen dezelfde positie te garanderen. Als zorgverlof wordt overgelaten aan de sociale partners bestaat er een grote kans dat arbeid en zorgregelingen wel tot stand komen in sectoren waar veel vrouwen werken, maar niet in typische mannensectoren. Met wetgeving geven we een signaal van nieuwe normen in de samenleving.’

Loftrompet of kritiek, volgens Verstand neemt iedere partij in een dergelijke situatie ‘een strategische positie’ in. ‘Ik verbaas me niet over de tegenstand, dat is normaal. Ik hoop alleen dat alle partijen oog krijgen voor de nieuwe samenleving en de behoeften die daarin ontstaan.’ De nota Arbeid en Zorg van het kabinet heeft tenslotte alles te maken met de veranderingen in de samenleving. Verstand: ‘Tot nog toe waren we in Nederland helemaal ingericht op het kostwinnersmodel. Vader werkt en moeder is thuis om voor de kinderen te zorgen. Dat komt doordat de overheid sinds het begin van deze eeuw er alles aan heeft gedaan om de omstandigheden voor kinderen te verbeteren. Dat leidde zelfs nog tot een kortstondig arbeidsverbod voor vrouwen. Toen ik op de lagere school zat, werd er tegen de helft van de meisjes in mijn klas gezegd: ga maar naar de huishoudschool. Dan volgden ze als  voorbereiding voor trouwen en kinderen krijgen, een nuttige opleiding.’

Dat veranderde met de tweede emancipatiegolf. Vrouwen en mannen hebben dezelfde toegang tot opleidingsmogelijkheden en steeds meer vrouwen treden toe tot de beroepsbevolking. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat steeds meer mannen ook vaker bereid zijn om zorgtaken op zich te nemen en daardoor minder willen werken. De samenleving is de afgelopen 25 jaar echt drastisch veranderd, meent Annelies Verstand. ‘Maar bijna alle voorzieningen stammen nog uit eerdere periodes. En die voorzien niet meer in de behoeften en risico’s die anno nu gelden. In de nota Arbeid en Zorg staan nieuwe arrangementen voor die veranderde samenleving.’

In vergelijking met andere westerse landen scoort Nederland altijd laag met betrekking tot het aandeel actieve vrouwen in de beroepsbevolking. Volgens Verstand is het bevorderen van de arbeidsparticipatie van vrouwen nog een kernpunt van de nota. ‘Daarnaast moet ook economische zelfstandigheid worden gestimuleerd en dat heeft alles te maken met ontwikkelingen op langere termijn. Wanneer er over vijftien jaar een hele generatie met pensioen gaat, moet er nog wel een basis zijn voor de sociale voorzieningen. Het is van maatschappelijk belang dat er zoveel mogelijk mensen aan het werk zijn. Daarnaast willen we een goede verdeling hebben in de zorgtaken. En is het een politieke verantwoordelijkheid om wetgeving te maken die past bij een samenleving waarin mannen én vrouwen werken.’

Niet alleen Nederland worstelt met veranderende waarden, maar de hele westerse wereld is in transitie. Een voorwaarde van deze tijd. De sociale bastions in Scandinavië creëren veel voorzieningen buiten de deur, terwijl de VS het oplost in de sfeer van persoonlijke dienstverlening. En Nederland? De kampioen van het poldermodel ontwikkelde een uniek concept. ‘Wij zitten op de lijn van zelfzorgen en betrokkenheid,’ verduidelijkt Verstand. ‘Het gaat niet alleen om werk, het gaat ook om de ruimte die je hebt voor zorg. Voor mannen én vrouwen.’ De mentaliteit van de huidige generatie arbeidsmarktbestormers verheugt de staatssecretaris van SZW. ‘Ze verdelen de taken met hun partner en vinden het heel vanzelfsprekend dat de één niet alles op zich neemt. Dat is ook logisch, omdat iedereen de gelegenheid moet krijgen om op meerdere fronten talenten te ontplooien.’

[box type=”info”]Onderkoningin van Nederland

Gekleed in een knalrood mantelpakje en een grote zwarte hoed is Annelies Verstand-Bogaert de zelfbewuste gastvrouw van Zutphen, wanneer de koningin in het kader van koninginnedag 1998 het IJsselstadje bezoekt. Daags na 30 april mort de regionale pers over Verstands’ te korte rokje en uitbundige kleur in tegenstelling tot de fletse creatie van de majesteit. Wanneer ze na koninginnedag wordt gefotografeerd met haar voeten op tafel voor een bierreclame (Zo, nu eerst een Bavaria) neutraliseert ze de kritiek op haar manier. Drie maanden later ruilt de D66-politica Zutphen in voor Den Haag en wordt staatssecretaris van Sociale Zaken en werkgelegenheid in het tweede kabinet Kok. Als sociaal raadsvrouw begint Annelies Verstand haar carrière in Nijmegen en zit voor D66 zes jaar lang in de gemeenteraad van Elst en is voorzitter van het gemeentelijke emancipatieplatform. In 1988 wordt zij burgemeester van Heeteren totdat ze in 1994 de gemeente Zutphen mag leiden.[/box]