De verborgen geschiedenis van Bernard

Promotie-onderzoek levert nieuwe inzichten op in met name de Duitse periode van de voormalige prins-gemaal.

Dat prins Bernard een fenomeen kan worden genoemd, staat wel vast. De echtgenoot van koningin Juliana heeft een reputatie bij voor- en tegenstanders. Maar hoe zat het werkelijk? Historica Annejet van der Zijl maakte een historische reconstructie van het eerste en totnogtoe meest onderbelichte deel van het leven van de voormalige prins-gemaal.

Nieuw inzicht
Van der Zijl – inmiddels ook gepromoveerd op dit onderwerp – deed vijf jaar lang onderzoek in de archieven van onder andere Bernhards Duitse familie, zijn middelbare scholen en zijn vrienden en bekenden uit zijn Duitse tijd. Onderbouwd door tal van tot nu toe onbekende feiten, documenten en inzichten, biedt dit boek een nieuwe kijk op het fenomeen Bernhard en op de manier waarop de Duitse geschiedenis heeft doorgewerkt in de rest van zijn leven.

Een van Van der Zijls’ meest opmerkelijke vondsten is een van Bernards’ handtekening voorziene lidmaatschapskaart van de Deutsche Studentenschaft, een studentenvereniging met een duidelijk nationaalsocialistische signatuur, die om die reden in 1945 door de geallieerden werd verboden. Op deze kaart wordt onder andere melding gemaakt van betrokkenheid bij de SA en de NSDAP.

Ledenadministratie
Het document in kwestie bevindt zich onder nummer ZB II 1849 Akte 28 in het archief van de Humboldt Universität – de voormalige Friedrich-Wilhelm Universität – in Berlijn, waar Bernhard begin jaren dertig studeerde. De kaart is onderdeel van de ledenadministratie van de Studentenschaft, die na de oorlog door de Oost-Duitse autoriteiten in beslag werd genomen en in 1989 werd teruggegeven aan het universiteitsarchief.

De beheerder van het archief – historicus Dr. Winfried Schultze – stelde het document in de zomer van 2009 ter beschikking aan Annejet van der Zijl, samen met enkele andere originele handschriften van Bernhard, zoals diens inschrijvingen in de jaarlijkse universiteitsadministratie.

Universitaire carrière
Afgaande op de informatie op de lidmaatschapskaart heeft de destijds 21-jarige Bernhard zich in de herfst van 1932 – toen hij na een lange ziekte zijn studie aan de FWU voortzette – aangemeld bij de Studentenschaft. Hierbij vulde hij, zoals gebruikelijk, zelf zijn personalia in, onder andere over zijn ouders en zijn universitaire carrière tot dan toe. Later is de kaart aangevuld met gegevens over onder andere zijn lidmaatschap van SA, NSDAP, de Deutsche Luftsport Verband en de tennisclub van de eveneens gelijkgeschakelde corpsvereniging Borussia.

In december 1934, toen hij zich als student uitschreef, is de kaart voorzien van een aantekening waaruit blijkt dat het lidmaatschap was beëindigd. Zowel qua uiterlijk als qua patroon van invullen komt het document overeen met het overgrote deel van de overige lidmaatschapskaarten in het archief.

Bekijk de documentaire over Bernard

 

Sympathie
Bernhard zelf heeft tot aan zijn dood ontkend lid te zijn geweest van de NSDAP of gesympathiseerd te hebben met het Hitler-regime. Dit ondanks door onderzoeker Gerard Aalders in 1995 in Amerikaanse archieven aangetroffen documenten die er op wezen dat er wel degelijk sprake was geweest van een NSDAP-lidmaatschap. Wel heeft Bernhard herhaaldelijk verklaard korte tijd aspirant-lid geweest van de SA en/of de SS.

Naar eigen zeggen deed hij dit om een politiek examen te vermijden dat noodzakelijk was om zijn studie voort te zetten. Van der Zijls onderzoek toont echter onomstotelijk aan dat een dergelijk examen ten tijde van zijn studie niet bestond. Op grond van de nu beschikbare gegevens lijkt de conclusie dan ook gerechtvaardigd dat Bernhards sympathie voor, en betrokkenheid bij nationaalsocialistische organisaties aanzienlijk groter is geweest dan hij later deed voorkomen.

Volgens Annejet van der Zijl is Bernard. Een verborgen geschiedenis niet bepaald het stoere jongensboek waarmee prins Bernard zelf de geschiedenis in had willen gaan, maar het is ook zeker niet een inktzwart scenario dat zijn tegenstanders graag hadden willen zien.

Boekinformatie
Bernard. Een verborgen geschiedenis
Annejet van der Zijl
Querido
ISBN 9789021437644
€27,95 (gebonden)