IQ

Michael Field is inside the Arab world

Michael Field - coolthinkingNa een reis door het Midden-Oosten raakte de student Michael Field geinteresseerd in de Arabische wereld. Als journalist schreef hij talloze artikelen over dat gedeelte van de wereld en treedt nu op als adviseur van regeringen en potentiele investeerders. Zijn jongste boek Inside the Arab world maakt de ultieme balans op. Een gesprek over een explosieve regio.

door Kel Koenen

‘Ik raakte betrokken bij de Arabische wereld door een reis in mijn studententijd en begon er toen ook over te schrijven. Tegen de tijd dat ik Cambridge verliet, was ik zeer geinteresseerd geraakt. Het was niet dat m’n liefde sec bij de Arabische wereld lag of dat ik het speciaal uitkoos. Het had ook zuid-Amerika kunnen zijn, maar de Arabische wereld lag gewoon dichterbij Europa. Vergeet niet dat in de jaren zestig de wereld veel kleiner was. Het land dat ik als eerste leerde kennen was Turkije, vanuit een toeristische invalshoek. Het eerste land waarover ik schreef was Iran, toen raakte ik al meer betrokken bij de Golf. Wat me daar heenbracht, was vooral de aantrekkingskracht van de namen. In die dagen fantaseerde ik over oorden die ik op landkaarten opzocht. De Kaspische Zee, Nineve, Babylon of Bagdad, schitterend.’

Veel van die gebieden vielen ooit onder Brits protectoraat en de Britse invloedssfeer, maar dat was voor Field geen pre. ‘Juist niet! Hoe buitenlandser de landen waren, hoe beter. Als er geen Britse invloed was geweest, waren de landen juist nog interessanter geweest.’

Een van de belangrijkste stellingen die Field poneert in zijn boek heeft te maken met het fundamentalisme. Anders dan de meeste doemdenkers is hij ervan overtuigd dat de Westerse wereld zich niet zo druk hoeft te maken. ‘Ik ben me ervan bewust dat het een grote zorg is. Met name voor Europeanen en Amerikanen. De Britten benaderen het fundamentalisme relaxter, maar vasteland-Europeanen zijn er veel bezorgder over. Vooral de Fransen reageren neurotisch, maar huisvesten dan ook een groot aantal Noord-Afrikaanse immigranten binnen hun grenzen. In de Arabische wereld zoekt men naar iets om de eigen identiteit als Arabier te bevestigen. Vooral als reactie op een gevoel overspoeld te worden door de westerse Coca-Cola-cultuur, maar over het algemeen wordt de Arabische wereld langzamerhand steeds minder religieus. Het grootste deel van het volk wordt waarschijnlijk langzaam minder religieus.’

Field: ‘Toen de Arabieren, na de Zesdaagse Oorlog met Israel in 1967 – voor hun een zware nederlaag – naar hun wortels begonnen te zoeken, vonden ze de islam. De bron van de moderne poltieke islam. Ik denk niet dat het Westen zich hier zorgen om moet maken, ook al lijkt  het ons uit te dagen. Die politieke Islam zie ik niet aan de macht komen, omdat ik niet zou weten hoe. Staatsgrepen in Arabische landen zijn erg zeldzaam, omdat Arabische regeringen geleerd hebben om zichzelf tegen het leger te beschermen. Dat de Islam aan de macht komt door een staatsgreep is onwaarschijnlijk. Ten tweede: door verkiezingen is ook onwaarschijnlijk omdat als zij uiteindelijk een verkiezing lijken te winnen, de Arabische regering deze altijd kan annuleren. Kijk maar naar Algerije. Dat is een drastische stap, wat in werkelijkheid kan gebeuren is het kiessysteem dat wordt georganisereerd dat een Islamitische partij nooit op eigen kracht aan de macht kan komen. In veel Arabische landen weert de grondwet partijen die gebaseerd zijn op religie of taal. En als laatste denk ik niet dat ze aan de macht komen middels een revolutie. Daarvoor zijn de middenklassen nodig die burgerlijke diensten beheersen; de hele regeringsmachinerie, olieproductie,  politie, veiligheidsdiensten en het leger. Wanneer het hele systeem uitvalt, neemt de revolutie het over. De volkeren in de Arabische wereld zijn zeer geschrokken door wat er is gebeurd in Iran en ook zijn ze zich bewust van de chaos in Soedan en Algerije, dat de middenklasse zullen nooit overgaan tot een islamitische revolutie. Hoe meer zij het regime verachten, hoe incorrupt en ineffectief ze denken dat Mubaraks regering is, hoe bruut de Algerijnse regering ook mag zijn, ze zullen de regering niet inruilen. Ik zie de Islamieten niet zo maar aan de macht komen in een Arabisch land. Aan de andere kant zie ik dat zij hun sterke sociale invloed continueren, maar in de zin dat regeringen zullen doorgaan met de bouw van nieuwe moskeeen, het continueren van de islamitische inhoud in het onderwijssysteem.’

Berichten in de ‘wakkerste krant van Nederland’ over de grote invloed van de koning op Marrokkaanse landgenoten doet Field schouderophalend af. ‘Binnen Marrokko heb je een islamitisch establishment dat wordt gecontroleerd door de regering en uitermate onrevolutionair is. Ik vraag me af of die berichten kloppen dat de Marrokkaanse gemeenschap fondsen ontvangt van de koning, maar als dat alles is wat ze ontvangen hoef je er geen zorgen over te maken.’

Michael Field – Inside the Arab World