Voor altijd de zoon van

De naam Zanuck hoort tot de oude elite van Hollywood, een plek die de familie verwierf door Darryl F. Zanuck, de legendarische producent en studioeigenaar. Richard D. Zanuck (64) is zijn zoon en sinds zijn studietijd in de jaren vijftig ook werkzaam in de filmindustrie. Veertig jaar na het produceren van zijn eerste film is Zanuck jr. nog altijd zeer actief en soms succesvol. Een gesprek.

door Kel Koenen

Richard D. Zanuck - coolthinking.nl

‘Mijn films moeten onderhoudend zijn en het publiek emotioneel bezighouden’

Richard Zanuck stapte, terwijl hij nog studeerde aan de Stanford University, in de filmbusiness met het produceren van de film Compulsion in 1958. Vier jaar later werd hij creatief directeur bij 20th Century Fox, de studio die zijn vader Darryl F. Zanuck in 1933 had opgericht. Onder zijn hoede sleepten de 20th Century Foxfilms in acht jaar tijd maar liefst 150 Oscarnominaties binnen en won de studio driemaal het gouden beeldje voor de Beste film. Toen Darryl in 1969 opnieuw de topman van de studio werd, benoemde hij Robert tot algemeen directeur. Vanwege financiële problemen werd Richard een jaar later zonder pardon door zijn vader ontslagen, waarna een carrière als producent volgde. Sinds 1972 vormt Zanuck met David Brown een productiemaatschappij met succesvolle films als The Sting, Jaws en Cocoon. In 1988 wordt het bedrijf ontbonden en de maatschappij Zanuck Company onderneemt hij samen met zijn vrouw. Het bedrijf wint voor haar eerste film Driving Miss Daisy uit 1988 prompt een Oscar in de categorie Beste film.

Met David Brown heeft Zanuck zich inmiddels weer verzoend en de samenwerking die 26 jaar geleden begon is nieuw leven ingeblazen. De nieuwste film die de heren produceren is Deep Impact, een rampenfilm over de desastreuze gevolgen van een meteorietinslag op aarde. Hoewel fictie werd de wereld in maart opgeschrikt door het bericht van wetenschappers die voorspelden dat meteoriet XF 11 op 26 oktober 2028 de aarde zou passeren op minder dan dertigduizend kilometer van het aardoppervlak. En dat maakte XF 11 tot een potentieel ‘extreem gevaarlijk’ vliegend object. Nog geen 24 uur later bleek de wetenschap zich vergist te hebben en passeert de meteoriet ons over dertig jaar met de redelijk veilige afstand van krap een miljoen kilometer. ‘Dat nieuws was geweldige reclame voor onze film,’ lacht Richard D. Zanuck. ‘Vierentwintig uur lang liet ieder televisiestation in de Verenigde Staten de meest verschrikkelijke beelden zien van een meteoriet die inslaat op aarde. Maar dat was in maart en de film opende pas in mei, maar het drukte wel de mensen weer op de feiten dat zoiets kan gebeuren.’

En dat wil de producent ook bereiken met Deep Impact. ‘Uit verschillende reacties die we hebben gepeild voordat de film opende in de Verenigde Staten, Europa en de rest van de wereld bleek dat veel mensen de film erg realistisch vinden. En dat wilden we ook. Met een dergelijke film moet de kijker op een indringende manier worden bezig gehouden, maar het moet wel realistisch zijn. Het gevaar bestaat dat met dit soort producties alles wordt overvleugeld door de special effects. Als wij dat met Deep Impact hadden toegelaten, hadden we ons op geen enkele manier onderscheiden van de andere grote zomerfilms, die traditioneel in deze periode uitpakken met enorme special effects in de hoop miljoenen mensen naar de bioscoop te lokken.’ Dat laatste is toch het ultieme doel van iedere filmproducent, of niet? Zanuck: ‘Natuurlijk, Deep Impact heeft hele knappe special effects, maar de film bezit daarnaast een aantal verhaallijnen met een verschillend aantal hoofdfiguren, waarvan wij hopen dat die benadering ook publiek zal trekken. Niet alleen de effectenbuffs, die willen zien hoe de special effects zijn vormgegeven, of die mensen die benieuwd zijn naar de gevolgen van een meteorietinslag op aarde. Wij hebben net iets meer inhoud.’

Om zijn woorden te onderstrepen staat de producent op en begint enthousiast met twee papiertjes te zwaaien die hij van een tafel pakt. Het gesprek met Zanuck vindt drie dagen voor de Amerikaanse premiere van de film plaats en de eerste recensies hebben de producent inmiddels dus bereikt. ‘Ze waren allebei positief,’ meldt hij vrolijk. ‘Zowel Gene Siskel van Time magazine als de recensent van de NBC Today-show schreven dat ze aangenaam waren verrast door de film. De titel had ze enigszins op het verkeerde been gezet en ze waarschuwen de lezer zich niet te laten misleiden door de titel of de commercials op televisie. De film gaat over mensen, het is een verhaal over mensen en hoe zij reageren op een dergelijke crisis. Ook schreven ze dat er eindelijk eens echte acteurs in een dergelijke film zaten. Het lezen van deze recensies was hartverwarmend en je begrijpt dat ik heel erg lekker heb geslapen.’

Met dergelijke indicaties hoeft een producent zich toch helemaal geen zorgen te maken. Zanuck weet echter wel beter. ‘Natuurlijk zijn er dingen waar je vooraf vanuit gaat, maar je kunt het nooit zeker weten. De titel Deep Impact is bijvoorbeeld enigszins misleidend, maar ik hoop juist dat de film bij het bioscooppubliek een emotionele impact veroorzaakt, naast de fysieke. Ik denk dat in de Verenigde Staten de film het in de eerste twee weken na de premiere heel erg goed gaat doen, maar we hadden uiteraard niets anders gehoopt. Knock on wood. Een van de andere redenen om hem eerder uit te brengen dan alle andere grote zomerproducties, is het gebrek aan noemenswaardige concurrentie van andere films in mei. Na twee weken komt Godzilla uit – de enorme productie van de makers van Independence Day – en vertrapt dan ongetwijfeld met zijn grote poten letterlijk alles en iedereen. Maar een goede start zit er zeker in en dan treedt hopenlijk het ‘horen zeggen’-effect in werking.’

Behalve deze voorspellingen op basis van grote kennis van de filmindustrie speelt Zanuck ook redelijk op safe omdat hij – zoals tegenwoordig iedere studio – uitgebreid onderzoek heeft laten doen naar de levenskansen van de film. En dat begint vaak al als de definitieve versie van de film nog niet eens af is. ‘Op het moment dat de trailers – de aankondigingsclips van een bepaalde film – een aantal weken voor de premiere overal draaien, beginnen we met tracking. Dat is het nemen van steekproeven door het hele land onder publiek dat de trailer net heeft gezien. Soms klopt er helemaal niets van, maar op basis van de uitslagen voor Deep Impact verwacht ik voor het eerste weekeinde echt een heel substantieel resultaat. We zien het uiteraard wel, maar als alles een beetje klopt en accuraat verloopt, dan hebben we voor Deep Impact hoge wannasee-factoren. Het publiek weet dan dat de film gaat draaien en als daarbij goede recensies voor de film komen, zullen veel mensen geneigd zijn om naar de bioscoop te gaan. Met name vrouwen zullen voor Deep Impact op deze manier over de streep kunnen worden getrokken omdat zij normaliter niet de eersten zijn om een film over kometen en meteorieten te bezoeken. Bij speciale voorvertoningen heb ik vrouwen gezien die nogal emotioneel werden bij het zien van Deep Impact.’

 

Een producent zorgt ervoor dat een film wordt gemaakt. Hij zorgt voor de geldschieters, heeft contacten bij de grote maatschappijen voor de distributie van de film en mag – indien van toepassing – de belangrijkste Oscar in de categorie Beste film of andere filmprijzen in ontvangst nemen. Tot zover een simplistische voorstelling van het vak. Er zijn er die zich tijdens de opnames misschien een keer op de filmset laten zien en er zijn producenten die er dag en nacht bivakkeren. Zanuck en zakenpartner David Brown behoren tot de laatste categorie. ‘Wij proberen continu nieuwe dingen uit. Het idee voor een film over meteorieten in aanvaring met aarde, hadden we 22 jaar geleden al. Echt waar. Destijds hebben we een tweetal scenario’s laten ontwikkelden, maar dat werd helemaal niets. We verloren het idee uit het zicht, totdat we drie jaar geleden – ergens in een kast – er weer tegen aanliepen. En het was nog altijd een goed idee, al zeg ik het zelf. We probeerden het nog eens en technologisch gezien zijn de mogelijkheden ook vele malen groter, We zonden ons concept naar Steven Spielberg en hij vond het ook een prima plan. Ik heb me met alle facetten van de productie beziggehouden, was in die zin een echte hands on-producent, zoals eigenlijk wel bij elke productie van ons. Onze betrokkenheid is groot. Van het schrijven van het scenario met de auteurs, het casten van de acteurs of het aanstellen van de regisseur. Met medeproducent Steven Spielberg waren we nauw betrokken bij iedere stap van het project.’ Deep Impact is een voorbeeld van een project waarbij Zanuck nauw betrokken is bij de ontwikkeling, maar soms krijgt hij ook iets kant en klaar in de schoot geworpen. ‘Bij dat soort projecten is onze werkwijze bij de aannames vrij standaard en altijd volgens dezelfde filosofie,’ legt hij uit. ‘Het moet de potentie hebben om onderhoudend te zijn en het publiek moet emotioneel worden bezighouden door ze te laten huilen, lachen of bang te maken. Dat zijn de facetten waarnaar we zoeken in een project. En goede ideeën zijn per definitie grote ideeën. Daarnaast moet het idee origineel zijn. En meteorieten in films zijn niet echt origineel, kijk maar naar de film When worlds collide, van een flink aantal jaren geleden of naar Armageddon die later deze zomer uit gaat komen. Het idee achter Deep Impact is groot, het voorspelt het einde van de wereld. Groter en erger dan dat kan je het eigenlijk toch niet hebben als ramp. Maar mijn partner en ikzelf werden vooral aangetrokken door menselijke kanten van het verhaal. Hoe reageren mensen? Wie zijn er dapper en wie gaat bij de pakken neerzitten. En natuurlijk, wie zijn de helden en proberen de wereld te redden. Dat interesseerde ons het meest in dit verhaal. De meeste films vergelijkbaar met Deep Impact eindigen gelukkig. De meteoriet wordt dan in de laatste seconde naar een andere baan gebracht waardoor hij de aarde net mist. Maar wij wilden het realistischer maken, zonder conventionele happy endings. Van ons mag de aarde wel overleven en hoeft niet te worden opgeblazen, maar de blauwe planeet mag wel redelijk gehavend uit de strijd te voorschijn komen. En het publiek hoeft niet alle hoop te verliezen. Hope survives, noemen we het ook op de filmposter. Het budget van Deep Impact bedroeg tachtig miljoen dollar, het is een grootschalige productie geworden. Niet zoveel dat we er geen controle meer over hadden, maar wel het hoogste budget ooit voor een film die ik produceerde. Met afstand. Maar alleen al het budget voor de special effects bedraagt meer dan twintig miljoen dollar. Daar komt nog een grote cast bij, maar daarover hebben we heel lang nagedacht. In een film als Deep Impact, met veel verschillende pratende rollen, heb je niet de beschikking over de grootste sterren. Dan heb je al het geld van de wereld nodig, maar ze zouden het niet eens doen, want hun ego’s laten niet zoveel andere sterren toe in een film. Onze insteek was dat we herkenbare acteurs en actrices moesten hebben, omdat zij de noodzakelijke geloofwaardigheid konden geven aan hun rollen. Daarin zijn we geslaagd.’

Deep Impact draait in de bioscopen

 

“IQ

Dit artikel verscheen eerder in IQ 05 – juni 1998