IQ

De drang naar perfectie

De meest succesvolle acteur van zijn generatie heeft in zestien jaar de absolute supersterrenstatus bereikt. De opbrengst van zijn negentien films benadert het astronomische bedrag van drie miljard dollar. De typische ‘all american boy’ kent een veelbesproken privé-leven. Maar volgens Dustin Hoffman ‘zie je aan zijn ogen dat hij nu gelukkig is’.

door Kel Koenen

Tom Cruise - coolthinking.nl

‘Aan zijn ogen zie dat hij nu gelukkig is’

 

De nieuwste film met Tom Cruise in de titelrol, Jerry Maguire, draait inmiddels hier in de bioscopen. Rond de kerst ging de film in première in de Verenigde Staten en wat iedereen verwachtte gebeurde prompt: Jerry Maguire heeft in de Verenigde Staten in zeer korte tijd al meer dan honderd miljoen dollar opgebracht. En dat bedrag kan alleen maar oplopen. Medio maart beleefde de film wereldwijd zijn release als bonus werd Jerry Maguire ook nog eens genomineerd voor vijf Academy Awards, waaronder die in de belangrijkste categorie Beste Film. Tom Cruise ontving een nominatie als Beste Acteur voor zijn vertolking van sportmakelaar Jerry Maguire.

Als de Golden Globe zijn reputatie als Oscar-graadmeter waar weet te maken, ontvangt Cruise eind maart voor de eerste maal in zijn carrière het begeerde beeldje. Eenmaal eerder, in 1989, had hij ook een Oscarnominatie op zak, toen voor zijn rol van gehandicapte oorlogsveteraan Ron Kovic in Oliver Stone’s Vietnamfilm Born on the Fourth of July. Toen won echter Daniel Day-Lewis de Oscar voor My Left Foot. Ook dit jaar is de competitie voor Beste Acteur zwaar bezet, Cruise moet het opnemen tegen onder meer Woody Harrelson en Ralph Fiennes. Niettemin is de filmwereld bijzonder eensgezind: Tom Cruise neemt nu werkelijk de Oscar mee naar huis.

Hoewel hij pas 34 jaar is en zijn naam in totaal negentien keer op een titelrol heeft gestaan, bedraagt de gezamenlijke opbrengst van zijn films bijna drie miljard dollar, zo’n vijfeneenhalf miljard gulden. Wie dat voor elkaar krijgt, kan in Tinseltown een potje breken.

 

Niet alles wat Cruise doet, kan de goedkeuring van het grote publiek wegdragen. Zijn lidmaatschap van de Church of Scientology is bijvoorbeeld nogal controversieel. Leden van dit kerkgenootschap ordenen hun leven door het volgen van een aantal precieze regels opgesteld door oprichter L. Ron Hubbard. Al sinds de stichting van de sekte in 1955 probeert hij zoveel mogelijk inwoners van Hollywood te rekruteren als reclamezuil. Sterren stralen immers overal. Die tactiek lijkt gelukt. Behalve het echtpaar Cruise-Kidman hebben onder anderen ook John Travolta, Kristie Alley, Dustin Hoffman en Demi Moore zich aangesloten bij de sekte. De enkele druppels van kritiek op de sekte verenigen zich steeds meer tot een flinke aanzwellende regenbui, met name in Duitsland maar ook in de Verenigde Staten zelf. In interviews met Tom Cruise is het onderwerp inmiddels taboe, maar tijdens een gesprek met Vanity Fair in oktober ‘94 vertelde hij dat ‘zijn geloof een persoonlijk iets is’. En hij voegt eraan toe: ‘Dat meen ik echt. Scientology heeft mij op het spirituele vlak goed geholpen en het heeft me veel goed gedaan. Maar tegenstanders komen alleen maar met verzinsels over de invloed en controle die de Kerk zou hebben op mijn carrière en mijn geld.’ Toch blijft er over dat laatste twijfel bestaan, zeker nadat bekend is geworden dat David Miscavige, een goede vriend en hoofd van Scientology, een veel geziene adviserende gast is op de set van een Tom Cruise-film.

Daarnaast doen er nogal wat roddels de ronde over Cruise’s privé-leven. Na een kort huwelijk met actrice Mimi Rodgers, bekend uit de televisieserie Hill Street Blues, ontmoet hij Nicole Kidman. De vonk slaat over en binnen een jaar treden ze met elkaar in het huwelijk. Al snel gaat het gerucht dat Kidman Cruise gebruikt als kruiwagen voor haar eigen carrière. Bovendien zou Cruise graag kinderen willen. Dat lukte niet bij Mimi Rodgers en vormde de directe aanleiding voor het paar om uit elkaar te gaan. Cruise en Kidman leven in Hollywood op zichzelf, wat dergelijke roddels natuurlijk alleen maar in de hand werkt.

Overal waar de een of de ander werkt, verschijnen ze samen en lijken onafscheidelijk. In 1993 adopteren ze een meisje, Isabella Jane Kidman Cruise en twee jaar later een zoontje, Connor Anthony Kidman Cruise, wat de geruchtenmachine weer nieuw leven inblaast. Het sperma van Cruise zou te zwak zijn, en eigenlijk is hij ook nog homofiel. Het echtpaar besluit om helemaal niet meer in te gaan op die roddels en de beladen onderwerpen worden vermeden in interviews. Vrienden menen dat ze, ondanks de pijnlijke verhalen, de acteur nooit zo gelukkig hebben gezien. Zo laat Dustin Hoffman aan Vanity Fair weten ‘dat Cruise altijd op zoek was naar de geborgenheid van een gezin. Als ik hem dan nu zie spelen met zijn kinderen, zie je aan zijn ogen dat hij gelukkig is. Hij houdt ervan en heeft het nodig. En dat is te verklaren als je weet hoe hij zelf is opgegroeid.’

 

Ruig jongetje

Tom Cruise wordt op 3 juli 1962 geboren als Thomas Cruise Mapother IV in Syracuse in de Amerikaanse staat New York. De naam Mapother laat hij vallen wanneer op zijn twaalfde zijn ouders scheiden en hij met zijn moeder en drie zussen vanuit Canada naar de Verenigde Staten verhuist. De periode nadat vader Cruise zijn gezin in de steek heeft gelaten, is voor de jonge Tom nogal verwarrend. Hij spijbelt vaak en wordt ook nog een paar keer van school gestuurd. In 1994 zou hij die periode als volgt samenvatten. ‘Ik was een ruig jongetje en kende een boel frustraties. Maar mijn gedrag had gewoon te maken met het uitvinden van hoever je kunt gaan.’ Moeder Mary Lee, Tom en zijn drie zussen gaan een moeilijke tijd tegemoet. Geld is er bijna niet, want de naar Californië verhuisde vader Mapother weigert categorisch om voor het onderhoud van zijn kinderen te betalen.

Tussen Cruise en zijn vader normaliseert de relatie zich enigszins na enkele jaren, maar van een hechte vader-zoon-band is nooit sprake geweest. Thomas Cruise Mapother III overlijdt in 1984 aan kanker en vlak voor zijn dood krijgt hij in het ziekenhuis nog bezoek van zijn zoon. Tien jaar later kijkt hij met wat meer afstand terug. ‘Mijn vader was een gecompliceerd man, hij maakte het vooral voor zichzelf en zijn familie zo moeilijk.’

De eerste ervaring met acteren komt op de middelbare school. Wanneer Cruise – lid van het worstelteam – een blessure krijgt aan zijn knie, moet hij de vechtsport laten schieten. In plaats daarvan kiest hij acteerlessen in zijn rooster. Op school heeft Cruise het behoorlijk zwaar vanwege zijn dyslexie, maar echt moeilijk wordt het pas als hij na zijn schoolopleiding acteur wil worden in New York. Voor iedere auditie wordt hij afgewezen. Op een gegeven moment besluit hij om te kijken of het in Hollywood wel wil lukken.

In 1981 beleeft Tom Cruise op zijn negentiende zijn filmdebuut in Endless Love van Franco Zeffirelli, maar erg veel indruk maakte het allemaal niet. Bij zijn tweede film had Cruise meer geluk. Taps gaat over een groep jonge kadetten aan een militaire academie die in opstand komen tegen het strenge regime. Oorspronkelijk is hij gecast voor een kleine bijrol zonder tekst, maar door het uitvallen van een andere acteur kreeg Cruise de kans om zijn versie van een fanatieke kadet neer te zetten. Hij ontmoette tijdens de opnames medespelers Timothy Hutton en Sean Penn, met wie hij een vriendschappelijke band opbouwt. De meer geroutineerde Hutton neemt Cruise onder zijn hoede en leert hem meer over het vak.

Na Taps speelt Cruise mee in Francis Ford Coppola’s The Outsiders. Samen met generatiegenoten als C. Thomas Howell, Matt Dillon, Rob Lowe, Ralph Macchio, Patrick Swayze en Emilio Estevez vertolkt hij het wel en wee van een groep vrienden, die uit de verkeerde wijk van de stad komen.

Daarna lijkt het redelijk te gaan met de carrière. Cruise speelt de hoofrol in Losin’ it, over een groep pubers die lekker vakantie gaan vieren in het Mexicaanse Tijuana. Omdat Coppola met het uitbrengen van The Outsiders wil wachten tot ook Rumble Fish af is, zien de films pas een jaar later hun release. Naar aanleiding van The Outsiders wordt Cruise opgenomen in de stal van het machtige impresariaat Creative Artists, waar Paula Wagner zijn zaken behandeld. Zij is hogelijk verbaasd als de 20-jarige Cruise zijn eisen op tafel legt: alleen nog grote rollen bij gevestigde regisseurs.

Dan komt Risky Business op zijn pad. Samen met debutante Rebecca de Mornay speelt hij een puber die volledig losslaat als zijn ouders een weekje weg zijn en het huis ombouwt tot bordeel. Risky Business werd een niet onaardige bioscoophit. Cruise zit op koers.

Na All the Right Moves, een film over high school-atleten speelt Tom Cruise de hoofdrol in een van de meest succesvolle films van de jaren ‘80. Als straaljagerpiloot Maverick wordt Cruise een icoon van zijn generatie. Hoewel Top Gun (1986) nu helemaal als politiek incorrect zou worden bestempeld, waren er toen ook al negatieve geluiden. Een aantal acteurs bedankte voor de medewerking omdat ze er niets in zagen om in een reclamefilm van de Amerikaanse luchtmacht te spelen. In het optimisme van de Ronald Reagan-jaren waren de reacties echter erg lovend. Na Top Gun wordt alles een stuk makkelijker voor Cruise. Hij heeft het gemaakt en kan voortaan doen wat hij wil. Hij kiest ervoor om met grote namen in de filmindustrie te werken. Zo maakt hij The Color of Money (1986) met Paul Newman van regisseur Martin Scorsese en speelt met Dustin Hoffman in Rain Man (1988) van Barry Levinson. In 1989 werkt Cruise samen met de moeilijkste regisseur in Hollywood, Oliver Stone, in Born on the Fourth of July. Op de set van Days of Thunder (1990) leert hij de Australische actrice Nicole Kidman kennen, met wie hij later trouwt. Met haar maakt hij in 1992 Far and Away, een romantisch avontuur over Ierse emigranten. Datzelfde jaar speelt hij in Rob Reiners A Few Good Men een slimme en arrogante advocaat van de Amerikaanse Navy, die twee mariniers moet verdedigen die een collega een fatale afstraffing gaven. Vooral de rechtbankscènes waarin Jack Nicholson en Cruise bekvechten in de rechtbank spetteren van het doek.

 

Ook in The Firm (1993) speelt hij met verve een advocaat, die als een succes wordt binnengehaald bij een prestigieus advocatenkantoor in Memphis. Al snel ontdekt hij dat het kantoor niet bonafide is. Deze film van Sydney Pollack naar de roman van bestsellerauteur John Grisham was de kaskraker van 1993.

Cruise neemt in het jaar erop een rol aan, die haaks staat op zijn normale repertoire. In plaats van de grijnzende en rechtvaardige held die nauw aansluit op zijn uiterlijk, maakt hij zich op voor de rol van opper-vampier in Interview with the Vampire (1994). Die keus beredeneert hij op een doordachte manier. Hij is bang dat er op een gegeven moment een verzadiging zou optreden met de eeuwige rol als good guy en wil laten zien dat hij het predikaat megaster, met gages tussen de tien en vijftien miljoen dollar, waar kon maken met welke rol dan ook.

De roman Interview with the Vampire was in 1976 geschreven door Anne Rice, en werd al snel een cult-classic. Toen zij had gehoord dat juist Cruise was benaderd voor de rol van Lestat, in het boek beschreven als lang, blond, Europees en hermafrodiet, begon ze een media-offensief tegen de acteur. Tegen een krant verklaart Rice dat ‘Cruise te klein was en zijn stem te hoog’. Gesteund door haar fans wil de 52-jarige schrijfster Cruise in diskrediet brengen door te beweren dat hij heeft bedongen om het script aan te passen, omdat de homo-erotische en pedofiele elementen niet overeenkwamen met zijn mooie-jongen-imago. Cruise wil zich niet laten kennen, maar geeft later toe dat hij ‘diep gekwetst’ was door de verbale aanval van de schrijfster. David Geffen, eigenaar van de Geffen Studio’s waar Interview werd gemaakt, verklaarde stellig dat Cruise zich niet met inhoudelijke veranderingen van het scenario heeft ingelaten. Toch heeft de acteur de schijn tegen. Bij bijna al zijn vorige films heeft hij consequent geëist dat het script hier en daar zou worden aangepast. Ondanks – of dankzij – de kritiek die de film krijgt, meent een recensent van een Amerikaans blad dat Cruise een nieuw type mannelijke filmheld heeft gecreëerd: de bitch god.

Inmiddels is Cruise al druk bezig aan zijn volgende project, een filmversie van de populaire televisieserie uit de jaren zestig Mission: Impossible. Hoewel de film inhoudelijk door recensenten wordt gekraakt denkt het publiek er heel anders over. Wereldwijd is Mission: Impossible een enorm succes. Nadat Cruise in eerste instantie heeft afgezien van zijn standaardsalaris van vijftien miljoen dollar, levert het bedongen percentage van de totale opbrengst hem ongeveer 55 miljoen dollar op.

Het Amerikaanse tijdschrift Newsweek brengt aan het begin van een nieuw jaar een terugblik op het oude jaar. In peilingen wordt dan ook aan het Amerikaanse publiek gevraagd, welke persoon dat jaar de meeste indruk heeft gemaakt. In de categorie entertainment gaan verreweg de meeste stemmen naar Tom Cruise. Maar liefst 32 procent van de Amerikanen vindt hem de man van het jaar, ongetwijfeld ook naar aanleiding van het succes fou van de grote zomerfilm Mission: Impossible. Toch is Cruise er de man niet naar om dit succes aan te grijpen om het rustiger aan te doen. Sterker nog: Mission: Impossible was de eerste film die door zijn eigen maatschappij Cruise/Wagner Productions werd vervaardigd. Wagner is Paula Wagner, de 48-jarige agente met wie Cruise al vijftien jaar een vertrouwensband heeft. Insiders in Hollywood voorspellen voor deze productiemaatschappij een grote toekomst, zoiets als Castle Rock van Rob Reiner of Imagine, de samenwerking tussen regisseur Ron Howard en producent Brian Grazer. C/W Productions werkt op dit moment aan tal van nieuwe films, waarbij Cruise zal optreden als producent. De voorzitter van Paramount Pictures, Sherry Lansing, vertelde in Vanity Fair dat zij het produceren van films niet als eindstation van Cruise zag. Ze vindt echter wel dat hij er aanleg voor heeft. ‘Tijdens de opnames van Mission: Impossible ging er zoveel mis, dat de kosten van de film met gemak hadden kunnen oplopen tot meer dan honderd miljoen, in plaats van de gebudgetteerde 64 miljoen dollar. Zijn optreden als acteur was indrukwekkend, de functie als producent vervulde hij buitengewoon goed.’

Daarnaast ziet de filmwereld hem nog wel eens een andere pet opzetten: die van regisseur. Zijn regiedebuut maakte hij al in 1993 met een dertig minuten durende aflevering van de televisieserie Fallen Angels. Ook dat leek een voorteken. Lansing ziet Cruise dan ook wel in de voetsporen treden van zowel Clint Eastwood als Mel Gibson; naast een succesvolle acteer- en productie-carrière, ook nog uitgroeien tot een belangrijk regisseur. En waarom ook niet? Cruise heeft als acteur en ook als producent een enorme drive, een enorme drang naar perfectie. Zelf omschreef hij dat fanatisme eens als volgt. ‘Bij alles wat ik doe staat mijn naam groot vermeld, dus wil ik het ook goed doen. Ik hou er niet van om een slechte film te zien, dus wil ik er absoluut geen op mijn naam hebben staan.’ Ook Sean Penn, een vriend sinds de film Taps bevestigt Cruise’s perfectionisme. ‘Hij moet en zal winnen. Zijn enthousiasme, voor alles wat hij doet, was in de tijd van Taps al groot en is sindsdien alleen maar gegroeid. Hij benadert zijn werk met een intensiteit die je maar zelden ziet.’

Welke rol Tom Cruise ook vervult in de filmindustrie: acteur, producent, regisseur of een combinatie van die drie, en hoeveel roddels ook de ronde doen over zijn huwelijk, kinderen of lidmaatschap van Scientology; het publiek komt met velen naar zijn films. Cruise is groot, héél groot.

“IQ

Dit artikel verscheen eerder in IQ 01 – april 1997