IQ

Simply nice

Twee typeringen komen altijd weer terug: aardig en gewoon. Tom Hanks (44) is een normale, vriendelijke acteur zonder allures of maniertjes. Toch behoort deze ‘alleman’ in Hollywood tot de absolute top. Als eenzame weduwnaar, Aids-patient of dorpsgek, het maakt niet uit. Het publiek blijft wel komen. Saving Private Ryan, zijn nieuwste film, bewijst dat opnieuw.

door Kel Koenen

Tom Hanks - coolthinking.nl

‘Ik speel nooit de echte hippe types, maar probeer bewust niet altijd een nice guy te zijn’

‘Tom Hanks past niet in een bepaalde mal, zoals een aantal andere iconen van het witte doek wel degelijk dezelfde overeenkomsten heeft,’ vertelde Steven Spielberg een jaar geleden aan Vanity Fair. ‘Hij zal ook altijd herinnerd worden als Tom Hanks. Hij heeft wat dat betreft geen soortgenoten.’ De regisseur is uitgesproken in zijn mening over de 44-jarige acteur die de laatste jaren grote successen vierde met rollen van uiteenlopende aard. De twee vrienden hebben dit jaar voor de eerste keer hun krachten gebundeld in Saving Private Ryan. Tom Hanks speelt in Spielbergs oorlogsdrama, kapitein John Miller, de aanvoerder van een peloton dat een dag na de geallieerde invasie in Normandië achter vijandige linies wordt gestuurd om te zoeken naar soldaat (private) James Ryan. Het resultaat is overdonderend en is geheel te danken aan Spielbergs’ vakmanschap en het grote acteertalent van Hanks. Welke rol hij ook speelt, hij is altijd geloofwaardig.

‘Dat komt omdat Hanks er zo normaal uitziet,’ verklaart Spielberg. ‘Maar hij heeft een gezicht dat heel gemakkelijk niet op Tom Hanks hoeft te lijken, wanneer hij dat niet wil. Als hij al vergeleken kan worden met een andere acteur is dat onmiskenbaar James Stewart.’

Het is niet de eerste keer dat hij wordt geconfronteerd met die vergelijking, maar Hanks voelt zich er zichtbaar ongemakkelijk bij. ‘Begrijp me niet verkeerd, ik vind het een groot compliment. Maar misschien is het voor James Stewart en zijn werk een belediging. Ik ben gewoon mijzelf en werk toevallig in de filmbusiness. James Stewart heeft zoveel verschillende films gemaakt. Thriller, western, drama of komedie. Maar welke film je ook ziet, geen moment twijfel je aan de geloofwaardigheid van die lange man met dat enigszins vreemde stemmetje. Of hij nu een sheriff speelt of bijvoorbeeld Charles Lindbergh. Wil ik zijn zoals hij was? Natuurlijk! Maar op dit moment ben ik volgens mij nog niet zo ver.’ Deze bescheidenheid kan gespeeld zijn – hij is niet voor niets acteur – maar waarschijnlijk ligt de terughoudendheid gewoon in het karakter van de aimabele man. Nog waarschijnlijker is wijlen James Stewart helemaal niet beledigd, wanneer hij wordt vergeleken met Tom Hanks. Een acteur met drie Oscarnominaties op zak en twee van die gouden beeldjes op zijn schoorsteenmantel, is immers geen kleine jongen te noemen en nadert zelf de status van Hollywoodlegende, zoals Stewart dat was.

 

Daarnaast is de stereotypering van Hanks als alleman is geen schande. In die hoedanigheid kan de acteur kiezen uit een groter scala van rollen, dan een actieheld of komiek. De afgelopen vijf jaar was hij te zien in een diversiteit aan rollen, waar andere acteurs alleen maar van kunnen dromen. Hij was een eenzame weduwnaar in de romantische komedie Sleepless in Seattle, een terminale Aids-patiënt in Philadelphia en als zonderling in Forrest Gump. Hanks speelde de astronaut Jim Lovell in de thriller Apollo 13 en kruipt nu in Saving Private Ryan in de huid van officier in het Amerikaanse leger.De reden dat Hanks voor dergelijke karakterrollen wordt gevraagd, ligt voor de hand. Het bioscooppubliek vertrouwt hem. Zij geloven en accepteren de acteur als zijnde iemand van vlees en bloed met echte emoties. Volgens Spielberg is Hanks als geen andere acteur in staat om vertrouwen te wekken. ‘En dat is iets dat zelfs een goede acteur niet fingeren.’

Tom Hanks: ‘Aan alles wat ik doe, geef ik min of meer een eigen gezicht, maar dat doen meer acteurs. Dat is hun overwicht, zoals Robert de Niro dat kan als geen ander. Ik doe als acteur weer iets anders, maar dat heeft te maken met mijn voorkomen. Ik ben niet iemand die beangstigend overkomt. Ik heb nog nooit meegemaakt dat iemand bang werd, omdat ik een kamer binnenkwam. Dus de rollen die ik speel zijn navenant, het zijn bijna nooit de snelle, hippe gasten.’ Zijn fysiek heeft iets aandoenlijks, net als veel van zijn filmrollen. Tom Hanks is langer dan gemiddeld, heeft een hoog voorhoofd en geen noemenswaardige kin. Met ogen in het midden van zijn gezicht en spitse oren, maakt hij een wat koddige indruk. De makkelijke en ontwapende lach zorgt gewoon voor prettige verschijning, de ideale boy next door.

 

Thomas J. Hanks wordt geboren op 9 juli 1954 in Concord, Californie. Omdat zijn ouders scheidden als hij vijf jaar is, allebei opnieuw trouwen en daarna weer scheidden, moest hij vaak verhuizen. Later zou hij die periode ‘heel verwarrend’ noemen.

In de jaren zeventig is hij voornamelijk te vinden op het toneel en krijgt begin jaren tachtig een hoofdrol in de televisieserie Bosom Buddies, dat slechts twee seizoenen te zien is. Hanks loopt in deze serie vaak rond als travestiet. Een onverwacht groot succes komt in 1984 met de film Splash, van regisseur Ron Howard. Dan duurt het tot 1988, wanneer hij weer een hit heeft. Ditmaal met de film Big, waarin hij een twaalfjarige jongen speelt die gevangen zit in een lichaam van een man van dertig. Deze rol levert hem zijn eerste Oscarnominatie op. In de vier jaar tussen Splash en Big speelt hij wel in films, maar het is allemaal niet veel. De meest opwindende gebeurtenis die tijd is ongetwijfeld de ontmoeting met actrice Rita Wilson op de set van Volunteers, met wie hij later trouwt.

In 1992 werkt hij opnieuw samen met de regisseur van Big, Penny Marshall in de film A League of Their Own. Het blijkt een cesuur in zijn carrière te zijn. Sindsdien is hij al een paar jaar aan het pieken en met iedere film rijst zijn ster verder. Hij speelde de hoofdrol in zes films en stuk voor stuk zeer succesvol. De Oscars in 1994 en 1995 voor respectievelijk Philadelphia en Forrest Gump bevestigen de tendens. Zelfs een film als Toy Story, de volledig computer geanimeerde Disney-productie, waarvoor Hanks alleen zijn stem leende, is zeer succesvol. Ondanks de status blijft hij bescheiden. ‘Mwah, als je kijkt naar de opbrengsten zijn andere acteurs nog veel succesvoller. Tom Cruise, Harrison Ford en Robin Williams zijn stuk voor stuk groter. Ik heb gewoon de laatste jaren wat geluk gehad.’

Sla geen acht op deze woorden, want Hanks kan Hollywood zijn wil opleggen. Zo invloedrijk is hij en hij wil nog meer. Vorig jaar maakte hij zijn regiedebuut met That Thing you Do, een kleine, bescheiden film over de opkomst van een muziekgroep in de jaren zestig. Behalve dat de film een redelijk succes was in de bioscopen, kreeg Hanks als regisseur lovende kritieken. Hetzelfde geldt voor de twaalfdelige serie From the Earth to the Moon, die hij produceerde en regisseerde voor het Amerikaanse filmkanaal HBO.

En nu is hij weer als acteur te zien in Saving Private Ryan. Voor de eerste keer in de acteur-regisseur verhouding met goede vriend Steven Spielberg. Een keer speelde Hanks in een door Spielberg geproduceerde film, namelijk The Money Pit uit 1986. Artistiek en commercieel geen noemenswaardige productie.

Voor Saving Private Ryan staan de sterren wat dat betreft een stuk gunstiger. In de eerste twee weken na de première bracht de film in de Verenigde Staten al meer dan honderd miljoen dollar op en de reacties op de film zijn lovend.

Hetzelfde geldt voor Hanks wanneer hij praat over de regisseur. ‘Steven Spielberg is onmiskenbaar de beste filmregisseur van de laatste twintig jaar. En misschien wel de beste ooit. Hij werkt snel en zijn intuïtie en instinct bij het maken van een film zijn ongeëvenaard. Wanneer je hem op straat tegenkomt, komt hij afwezig over. Maar op de set is hij een combinatie van Einstein en Edison.’

Voor veel acteurs is het een jongensdroom te mogen spelen in een oorlogsfilm, een cliché dat ook opgaat voor Tom Hanks. ‘Ik ben opgegroeid met de televisie en wanneer ik geen televisie keek, speelden we buiten soldaatje. Ik ben nou eenmaal van die generatie. Ik zag op televisie dus ook oorlogsfilms als The Dirty Dozen en The Great Escape. Die vond ik toen echt fantastisch, maar ze waren natuurlijk heel zwart-wit. Goed tegen kwaad. Ze gaven een verkeerd beeld van de werkelijkheid. Daarom is die realistische aanpak van Spielberg in Saving Private Ryan zo knap.’

‘Maar,’ zo waarschuwt hij. ‘Realistisch betekent niet altijd even plezierig. Door de hele film zitten nogal wat verontrustende scènes, die voor de kijker echt niet prettig zijn. Maar het geeft een goed beeld van de verschrikkingen van welke oorlog dan ook.’

Dat is de reden, legt hij uit, waarom zijn personage een heel normaal iemand lijkt, ondanks de omstandigheden. ‘Ik was absoluut niet van plan om van Miller een soort supersoldaat neer te zetten. Dat is namelijk allemaal al eens gedaan en typische legerhelden beslaan maar een promille van de wereldbevolking. Voor de rest waren het allemaal gewoon bange jongens, die zo plat mogelijk op het strand lagen in de hoop niet geraakt te worden.’

Bij de voorbereidingen van de acteurs voor Saving Private Ryan hoorde ook een origineel trainingskamp van het leger. Zowel voor de sterren als voor de figuranten. ‘Zes dagen afzien,’ vat Tom Hanks zijn ervaring samen. ‘Het was koud en mochten maar drie uur slapen per nacht. Vernederend en zwaar, maar volgens mij was het iedere seconde waard.’ Na drie dagen kwam een aantal acteurs in opstand en werd er gestemd of het trainingskamp moest doorgaan. Op Hanks na wilde iedereen ermee kappen, maar bij de volgende stemming wilde iedereen toch maar blijven. ‘Het was een belangrijke repetitie,’ meent hij achteraf. ‘Kijk, na die training moesten we nog drie maanden met elkaar optrekken voor de opnames. En ik wilde al die dagen echt een eenheid zijn.’

Deze toewijding en het enorme succes van zijn films bij het publiek maken hem een gewild figuur bij filmmakers en studiodirecteuren. En het geeft Hanks de luxe om zorgvuldig zijn projecten uit te kiezen. Hij hoeft niet meer alles te doen. Volgens de acteur kiest hij zijn rollen nog op dezelfde manier, zoals hij dat altijd deed. De dingen die hem interesseren. En dat keuzemechanisme zal voorlopig wel blijven, want een Oscarnominatie in januari volgend jaar voor Saving Private Ryan kan hem niet meer ontgaan. Het beeldje zelf eigenlijk ook niet. Hanks’ commentaar is nuchter: ‘Staar je niet blind op de Oscars die ik heb gewonnen. Het is al een tijdje geleden en sindsdien hebben er veel andere acteurs ook zo’n beeldje mee naar huis genomen. Ik sta alleen nog maar in de boekjes.’ Maar ook dat is eeuwig.

“IQ

Dit artikel verscheen eerder in IQ 01 – februari 1998