IQ

Common link Tarantino

Hij lijkt een instant Hollywoodlegende. Als regisseur, scenarioschrijver en acteur heeft Quentin Tarantino (35) de laatste jaren het landschap van Tinseltown danig omgeploegd. Met Orson Welles en Martin Scorcese werd hij al vaker vergeleken en ook de talloze prijzen, inclusief een Oscar voor beste scenario, pakt niemand meer af. Maar een feit maakt hem regelrecht uniek: de status ontleent hij grotendeels door de regie van slechts twee films. En nummer drie gaat binnenkort in premiere. Een interview met de naamgever van een bijvoeglijk naamwoord.

door Kel Koenen

‘Ik zit niet in dit vak voor een paar films. Dit is voor eeuwig’

Een loopneus, waterige ogen en nasale stem. Quentin Tarantino is verkouden, maar blijft desondanks een dankbare gesprekspartner. Druk gesticulerend en een spervuur van woorden zijn de handelsmerken van de talentvolle regisseur, die na een afwezigheid van bijna drie jaar weer eens een nieuwe film afleverde. Jackie Brown, gebaseerd op Rum Punch van Elmore Leonard, is zijn eerste regieproject na het overweldigende succes van Pulp Fiction dat in 1994 wereldwijd meer dan een half miljard gulden opbracht. Niet dat Tarantino sindsdien stil heeft gezeten, maar hij was zeker niet alom aanwezig. Iets wat zijn nieuw verworven status wel zou doen vermoeden, maar hij koos voor een viertal low profile acteerrollen in kleine films en legde zich toe op de bewerking van een aantal scenario’s.

Niet alleen veranderde Pulp Fiction het privé-leven van Tarantino compleet, de film betekent ook een omslag in het denken van Hollywood over de onafhankelijke, niet studiogebonden film. Het distributiebedrijf van de broers Harvey en Bob Weinstein, Miramax, kende eerder successen, maar het enorme succes van Pulp Fiction maakt van het bedrijf een soort ministudio. Hoewel het bedrijf sinds twee jaar deel uitmaakt van het Disneyconcern blijft Miramax zich toeleggen op films, die een veelvoud van de productiekosten opbrengen aan de bioscoopkassa’s. Tarantino voelt zich lekker bij Miramax en noemt zichzelf ‘de Mickey Mouse van het bedrijf’. ‘We zijn als het ware samen opgegroeid en hebben een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Vier jaar geleden zaten de Miramax-mensen bij een groot evenement altijd aan de kindertafel. Nu zitten ze niet alleen aan de hoofdtafel, maar kijkt iedereen ook nog naar wat ze precies op hun bord hebben.’

Quentin Tarantino werd geboren in Knoxville, Tennessee en verhuisde twee jaar later samen met z’n moeder naar Los Angeles. Het symbool van een nieuwe generatie filmmakers, zoals Variety hem uitriep, maakte zijn middelbare school niet af, maar een baan bij een videozaak verving de officiële opleiding. Vijf jaar lang werkt hij bij Video Archives, waar hij iedere verhuurde film voorziet van een gepassioneerde mening. Tijdens deze baan ontmoet hij Roger Avary met wie hij samen de scenario’s schrijft voor Reservoir Dogs, True Romance en Pulp Fiction. De videotheek blijkt een trefcentrum te zijn voor mensen uit de filmwereld, want producent John Langley is zo onder de indruk van de filmkennis van het tweetal dat hij hun een baantje aanbiedt als productieassistenten bij een fitnessvideo van Dolf Lundgrun. Daar ontmoeten ze producent Lawrence Bender en Quentin Tarantino beleeft zijn debuut als schrijver, acteur en regisseur met Reservoir Dogs. Aanvankelijk bedragen de productiekosten ongeveer zeventigduizend gulden, maar dat bedrag stijgt naar drie miljoen wanneer Harvey Keitel toestemt om de hoofdrol te spelen. Reservoir Dogs is een goed geschreven, brutale misdaadfilm, die de aandacht trekt van de industrie. Tarantino’s volgende project is het scenario van True Romance, geregisseerd door Tony Scott. In diezelfde periode levert hij ook het scenario af van Natural Born Killers, de omstreden film van Oliver Stone over losgeslagen seriemoordenaars.

Het opnieuw plaatsnemen op de regisseursstoel voor Pulp Fiction levert Tarantino een Oscar op voor het scenario en een gouden Palm op het filmfestival van Cannes. De film werd gemaakt voor zestien miljoen gulden en bracht uiteindelijk een half miljard gulden op. En passant blies het de ingekakte carrière van John Travolta nieuw leven in en maakte hem tot een van de meest gewilde acteurs in Hollywood. Op wat scenario’s en een paar filmrollen na hield Tarantino zich voornamelijk bezig met A Band Apart, de productiemaatschappij van hemzelf en Lawrence Bender.

Hoewel Jackie Brown de eerste film is die hij regisseerde sinds Pulp Fiction, voelde Tarantino geen speciale druk. ‘Het was fantastisch wat er allemaal gebeurde met Pulp Fiction,’ stelt de regisseur, ‘maar aan het einde van de dag heeft het maar weinig met je werk te maken. Het betekende geen zier toen ik weer ging schrijven.’

Want als Tarantino ergens op wil worden afgerekend, dan is het op zijn werk en niets anders. ‘Daarom kon ik het succes mentaal goed aan. Door mijn werk word ik gerespecteerd en verdien ik mijn plaatje in de filmgeschiedenis. Dat het succes zou komen daarvan was ik overtuigd. Ik had alleen niet gedacht dat het al na twee films zover zou zijn.’ Succes is macht en dat bezit hij al. Tarantino: ‘Ik hoef geen bekende acteur te vragen om mijn films van de grond te krijgen. Dat is pas echte macht, ik maak keuzes en beslis zelf over mijn films.’

Die macht van de regisseur strekt zich ook al uit in de kretologie van de filmwereld. De term ‘Tarantino-eske’ komt steeds vaker voor. Tarantino als bijvoeglijk naamwoord? ‘Ik ben ongetwijfeld een van de weinigen,’ zegt hij met een glimlach, ‘maar ik heb geen flauw benul van de betekenis Tarantino-esk. Ik weet niet wat dat betekent. Alles wat ik doe is toch Tarantino-esk, of ik nu een boodschappenlijstje maak of een ansichtkaart schrijf. Volgens mij bedoelen ze mijn films en daar staan inderdaad mijn vingerafdrukken op.’ Toch houdt hij bepaalde bedenkingen bij dergelijke kwalificeringen. Tarantino: ‘Mensen praten continu over mijn werk alsof ik al tien films heb gemaakt. Ik vind het een hele eer om op die manier bekeken te worden, maar zie het wel in perspectief. Ik heb nog geen tien films gemaakt, en na zes films weet je pas hoe werk moet worden geïnterpreteerd. Jackie Brown geeft als derde film weer een ander beeld aan mijn oeuvre. Ik wil geen filmmaker zijn als Woody Allen. Begrijp me niet verkeerd, ik heb veel respect voor hem, maar hij maakt altijd dezelfde soort film. Mijn films zijn alledrie compleet individueel van elkaar. Reservoir Dogs is geen Pulp Fiction en Pulp Fiction is geen Reservoir Dogs. En Jackie Brown is ook geen van beide. De common link tussen de films ben ik en eventuele overeenkomstige thema’s wil ik niet eens weten.’

Na het commerciële succes van Pulp Fiction en de goede kritieken op Reservoir Dogs stonden de grote studio’s in de rij voor de jonge regisseur. Toch sloeg hij alle aanbiedingen af. Binnen het studiosysteem is het usance dat de acteurs enorme bedragen krijgen en daarmee een groot gedeelte van het budget opsouperen. ‘Dat vind ik pure hebberigheid,’ stelt Tarantino. ‘Ik heb grote problemen met het feit dat een acteur twintig miljoen dollar krijgt om een rol te spelen. Die inhaligheid doet deze industrie volgens mij een keer de das om.’

Een van de acteurs die dat enorme bedrag vraagt én krijgt, is John Travolta. Ironisch genoeg de persoon wiens carrière opleefde nadat hij speelde in Pulp Fiction van Tarantino zelf. ‘O, maar John weet dat ik er zo over denk,’ repliceert hij. ‘En hij vindt dat het gewoon de marktprijs is. Ik begrijp het ook wel. Als de marktprijs voor regisseren zes miljoen dollar is, kan ik voor het juiste project waarschijnlijk wel tien miljoen vragen en het ook krijgen. Maar ik doe het niet. Ik hanteer de Clint Eastwood-methode. Als hij filmt voor Warner Bros. doet hij dat voor een klein bedrag en wanneer de film succesvol blijkt, dan komt pas het grote geld. Mijn held.’

Tarantino heeft sowieso iets met budgetten, benadrukt ook zakenpartner en producent Lawrence Bender. Pulp Fiction kostte slechts acht miljoen dollar en bracht een veelvoud op van dat bedrag. Wanneer Tarantino voor Jackie Brown een budget had gewild van vijftig miljoen of tachtig miljoen dollar, was dat geen enkel probleem geweest. ‘Maar zo is hij niet,’ weet Bender. ‘Quentin wil een zo laag mogelijk budget en doet er vervolgens alles aan om dan ook nog geld over te houden. Dat vindt hij een sport.’

‘Absoluut,’ reageert de regisseur. ‘Jackie Brown had een budget van twaalf miljoen dollar. Met zo’n bedrag kan je je absoluut geen buil vallen. You can’t lose. En nog belangrijker, je hoeft dan ook geen compromissen te sluiten.’ En hij lijkt gelijk te krijgen. Jackie Brown draait sinds kerst in de Amerikaanse bioscopen en heeft al rond de vijftig miljoen dollar opgebracht. De release van de film in de rest van de wereld volgt de komende tijd. ‘Maar,’ tempert Tarantino de omzet, ‘ik weet niet of de film honderd miljoen dollar opbrengt. Die verwachting was er wel, maar Jackie Brown is een film voor karakteracteurs met een vrouw in de hoofdrol. Ik ben nu al tevreden, want ik doe dit vak niet voor een paar films. Het gaat niet alleen om dit moment, maar ik wil over 35 jaar ook nog films maken.’ Toch sluit hij niets uit. ‘Ik wil best een keer een actieproductie te regisseren met een budget van honderd of honderdvijftig miljoen dollar. Wie weet. Misschien is dat bedrag over een paar jaar wel het standaardbudget. Ik weet dat ik het aankan, maar het moet wel het juiste project zijn.’

In ieder geval is Jackie Brown de boeken ingegaan als de derde film die hij regisseerde. De interesse in Rum Punch van Elmore Leonard werd bij Tarantino gewekt toen hij het boek las. ‘Ik kan het niet helpen, maar bij ieder boek van Elmore Leonard ontstaat er in mijn hersenen een soort mini-film. Ook hier neigde ik heel sterk naar het verhaal en hadden we het al snel over een eventuele verfilming. En ook Leonards mensen waren geïnteresseerd. Zelfs de gedachte aan een low-budgetproductie vonden ze geen probleem. De enige voorwaarde die ze stelden, was dat ik me zou vastleggen en dat kon ik op dat moment niet. Dus moest ik het project laten schieten.’ Maar Rum Punch kwam na Pulp Fiction weer op zijn pad. Tarantino: ‘Ik kreeg drie scenario’s aangeboden die allemaal waren gebaseerd op romans van Elmore Leonard. Ik dacht dat ik het een beetje had verbruid bij hem en maakte een bevriende regisseur attent op het boek. Om m’n geheugen een beetje op te frissen, herlas ik het boek. Toen wilde ik het helemaal niet meer uit handen geven, dit was een film om zelf te doen.’

Tijdens het schrijven van het scenario transformeerde Tarantino de hoofdrol in een Afro-Amerikaanse vrouw van middelbare leeftijd. Met actrice Pam Grier in gedachten. ‘Ik wist dat ik haar wilde hebben voor de hoofdrol en tijdens het schrijven werd die gedachte alleen maar versterkt. Op een gegeven moment waren Pam Grier en Jackie Brown onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ik kan me nu de film zonder haar ook niet meer voorstellen.’

Naast Pam Grier biedt de film plaats voor nog een hoofdrol voor een acteur wiens carrière de laatste twintig jaar min of meer in het slop zat. Robert Forster kwam, zag en werd genomineerd voor een Oscar voor zijn rol van Max Cherry. ‘Ik had hem al langer in gedachten voor een rol,’ vertelt Tarantino enthousiast. ‘Maar deze was op zijn lijf geschreven.’ Verder zijn Samuel L. Jackson, Bridget Fonda, Michael Keaton en Robert de Niro te zien in de hoofdrollen. Vooral de laatste heeft bijna geen tekst, maar maakt enorme indruk als slome bankzitter. ‘Het is een van de betere acteerrollen die ik ooit heb geschreven. Het gaat niet om de dialogen, maar om de houding die hij uitstraalt. En Lewis (De Niro) heeft de lichaamstaal van een zak vuile kleren. En daarom wilde ik voor die rol de beste karakteracteur hebben die er in Hollywood rondloopt. Hij gaat helemaal op in zijn personage.’

In alles wat hij doet, straalt Tarantino grote energie uit. Ook als scenarioschrijver. ‘Zoals er method-actors zijn, ben ik een soort method-schrijver. Ik ga helemaal op in mijn personages en laat ze op die manier met elkaar converseren. Dan doe ik het werk ook niet, maar de personages.’

De gecombineerde taak van schrijver en regisseur zorgt voor een goede synergie op de werkvloer, vindt Tarantino. ‘De samenwerking verbetert, waardoor het personage alleen maar sterker wordt. Maar ik kan niet het werk doen van de acteurs, dat is hun taak. Ik zorg alleen voor de juiste omgeving waarin hun personages kunnen groeien.’ Uiteindelijk draait het daar om, daar is Tarantino zich grondig van bewust. ‘Hoe goed het ook allemaal gaat, als ik mijn werk niet goed doe, is het heel snel afgelopen.’

Jackie Brown gaat 20 mei in première

“IQ

Dit artikel verscheen eerder in IQ 04 – mei 1998